Ta strona używa plików cookies.Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza wyrażenie zgody na ich użycie i zapisanie w pamięci urządzenia. Mogą Państwo zmienić ustawienia przekazywania plików cookies. Więcej szczegółów można znaleźć w "Polityce Prywatności".

Od Konwencji ONZ do Społecznej Inwencji - Zatrudnienie

Dzisiaj prezentujemy Państwu kolejny, a zarazem ostatni artykuł pochodzący ze Społecznego Raportu Alternatywnego z realizacji Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami w Polsce, dotyczący Zatrudnienia. Zachęcamy Państwa również do lektury całego Raportu.

W ramach projektu „Od Konwencji ONZ do Społecznej Inwencji” Fundacja Aktywizacja prowadzi działania mające na celu wzmacnianie wdrażania w Polsce konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

Artykuł 27 – Zatrudnienie

149. Zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami regulowane jest ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w części przepisami odnoszącymi się do zatrudnienia wspieranego oraz przepisami ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W sprawach nieunormowanych przepisami szczególnymi zastosowanie mają również przepisy Kodeksu pracy. Takie rozwiązanie legislacyjne jest praktykowane w stosunku do odrębnych grup zawodowych (np. nauczyciele, sędziowie, pracownicy administracji publicznej), jednakże wyodrębnienie poza Kodeks Pracy pracowników z uwagi na ich niepełnosprawność sprzyja segregacji tych osób. Znajomość przepisów szczególnych wśród pracodawców z otwartego rynku pracy jest znikoma w porównaniu ze znajomością Kodeksu Pracy.

150. Do realizacji zadań związanych z zatrudnianiem, rehabilitacją zawodową i społeczną osób z  niepełnosprawnościami powołany jest Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, czerpiący środki z obowiązkowych wpłat pracodawców zatrudniających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, którzy nie osiągają 6 % wskaźnika zatrudnienia osób z  niepełnosprawnościami. Pracodawcy ci mają możliwość obniżenia wpłat na PFRON w przypadku dokonania zakupu usługi od pracodawcy zatrudniającego takie osoby. Realizację zadań zapewniają również jednostki samorządu terytorialnego, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, w tym Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych oraz organizacje pozarządowe.

151. Osoby z niepełnosprawnościami mogą być zatrudniane na otwartym i chronionym rynku pracy. W rzeczywistości większość polskich pracodawców nie zatrudnia osób z niepełnosprawnościami wcale. Spośród aktywnych zawodowo 2/3 znajduje zatrudnienie na otwartym rynku pracy (pracodawcy, zleceniodawcy, własna działalność gospodarcza), zaś 1/3 na chronionym rynku pracy (zatrudnienie pracownicze).Pośród zatrudnionych na otwartym rynku pracy tylko za niespełna 1/3 osób z niepełnosprawnościami trafiają do ich pracodawców regularne dofinansowania do wynagrodzeń i tylko niespełna 5% osób korzysta ze stałego wsparcia z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (refundacja składek na ubezpieczenia społeczne). Reszta osób z  niepełnosprawnościami na otwartym rynku pracy funkcjonuje bez stałego wsparcia z tytułu zatrudnienia. Spowodowane jest to tym że pozostają oni w zatrudnieniu pozapracowniczym, albo ich pracodawcy nie zatrudniają wymaganego wskaźnika osób z niepełnosprawnościami, co pozwala im tylko obniżyć proporcjonalnie wpłaty na PFRON, albo pomimo spełnionych warunków nie ubiegają się o dofinansowania z powodu barier biurokratycznych. Istniejące formy wsparcia krytykowane są również za to, że nie zapewniają adekwatnego wsparcia dla osób z najpoważniejszymi niepełnosprawnościami nawet w ramach chronionego rynku pracy.

152. Wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w Polsce należy do najniższych w Unii Europejskiej, mimo że uwaga państwa koncentruje się w dużej mierze na utrzymaniu istniejącego wskaźnika zatrudnienia pracowniczego, co pochłania zdecydowaną część budżetu PFRON (prawie 2/3 środków). Dzieje się tak, dlatego że rozwiązania w dziedzinie zatrudnienia nie są skorelowane z  rozwiązaniami w dziedzinie edukacji, zdrowia i zabezpieczenia społecznego. Na niski poziom zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami wpływ mają również niska dostępność instrumentów rynku pracy (np. niedostosowane szkolenia), niedostępność ofert pracy, ciągle obecne bariery architektoniczne, komunikacyjne (w alternatywnych sposobach porozumiewania się), niska dostępność transportu publicznego. Uwagę w badaniach zwraca obok krytyki instrumentów finansowych niska świadomość prawna wśród zatrudniających, czy pułapka świadczeniowa. Polska należy również do krajów o wysokim stopniu opodatkowania nawet bardzo niskich dochodów. Pracodawcy, w tym również publiczne instytucje nie są wolne od uprzedzeń. Według badań Kancelarii Prezesa Rady Ministrów żadne z ministerstw nie osiągnęło ustawowego wskaźnika 6 % zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, mimo preferencyjnych rozwiązań przy rekrutacji. Bardzo wolno rośnie zatrudnienie w innych instytucjach publicznych.

153. Z kolei jeśli zważyć, że sektor małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce generuje 2/3 miejsc pracy, to zbyt wysokie wymagania biurokratyczne w ubieganiu się o środki publiczne na wsparcie zatrudnienia w obecnej strukturze rynku pracy (z dominacją mikroprzedsiębiorstw) stanowią istotny element ograniczający dostęp osób z niepełnosprawnościami do zatrudnienia. Barierę biurokratyczną stanowi również wielość źródeł finansowania rehabilitacji zawodowej i promocji zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami. Szanse na znalezienie zatrudnienia osłabia wreszcie brak przygotowania publicznych służb zatrudnienia do aktywizacji zawodowej tych osób.

154. W niedostatecznym stopniu zapewnia się w Polsce możliwość udzielania zindywidualizowanego wsparcia. Instytucja pracownika pomagającego pracownikowi z niepełnosprawnościami w pracy (asystenta) w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika z niepełnosprawnościami na stanowisku pracy funkcjonuje w praktyce w marginalnym zakresie. W ogóle nie funkcjonuje w  systemie prawa instytucja trenera pracy. Prace nad nią trwają. Na razie instrument ten realizowany jest wyłącznie przez organizacje pozarządowe w ramach doraźnych projektów.

155. W Polsce niezbędne jest ponadresortowe planowanie polityki państwa w sprawach dotyczących zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, czego nie zapewnia obecny urząd Pełnomocnika Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych z uwagi na jego pozycję ustrojową.

156. Środowisko osób z niepełnosprawnościami dostrzega również zjawisko tzw. dyskryminacji przez uprzywilejowanie, kiedy to szerokie uprawnienia socjalne obciążające pracodawców postrzegane są niekiedy jako zniechęcające do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami.

 

Fragment pochodzi ze Społecznego Raportu Alternatywnego z realizacji Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami w Polsce współtworzonego przez przedstawicieli środowiska pozarządowego oraz osoby z niepełnosprawnościami. Cały Raport dostępny pod poniższym linkiem http://konwencja.org/cala-tresc-raportu/

Projekt realizowany jest w ramach Programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego ze środków Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

 Od konwencji ONZ